Kışın karaciğer yağlanması riskine karşı dikkat edilmesi gereken 7 öneri

Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı. Kış aylarında soğuk hava nedeniyle açık havada geçirilen zamanın azalması ve hareketsizlik, kilo artışını kolaylaştırarak karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.

Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkar. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebilir. Bu daha ciddi durum MASH olarak tanımlanır.

Soğuk hava tek başına karaciğer yağlanmasına neden olmasa da yürüyüşlerin azalması, uzun süre hareketsiz kalınması ve tatlı ile hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabilir. Karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve ihtiyaçtan fazla kalori alımı da riski artırabilir.

Gençlerde ve zayıf kişilerde de görülebilir

Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşlarda veya fazla kilolu kişilerde görülen bir hastalık değildir. Çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabilir. Normal kiloda olmak da yağlanma riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınmalıdır.

Karaciğer yağlanması çoğu zaman belirgin şikayete yol açmaz ve başka bir nedenle yapılan ultrason incelemesinde ya da kan testlerinde tesadüfen saptanır. Yorgunluk veya karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değildir. Şikayet bulunmaması karaciğerde hasar olmadığı anlamına gelmez. Obezitesi, diyabeti veya başka metabolik risk faktörleri olanların belirtilerin ortaya çıkmasını beklememesi gerekir.

Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu gelişebilir. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebilir. Ancak her karaciğer yağlanması bu aşamalara ulaşmaz. İlerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozisin derecesine bağlı olarak değişir.

Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanma şekline, eklenen şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak günlük enerji alımını artırabilir. Şekerli ve büyük porsiyonlarda tüketilen bu içecekler ile tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıklar kilo artışını kolaylaştırabilir. Bu nedenle porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli, ilave şeker sınırlandırılmalı ve günlük düzende sebze, baklagil ve yeterli protein içeren dengeli öğünlere yer verilmelidir.

Değerlendirme yöntemleri

Karaciğer yağlanmasının değerlendirilmesinde yalnızca biriken yağ miktarını belirlemek yeterli değildir. Eşlik edebilen iltihaplanma ve fibrozis riskinin de değerlendirilmesi gerekir. Tanı ve takipte kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerden yararlanılabilir. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi verir. Karaciğer enzimlerinin normal olması fibrozis bulunmadığını kesin olarak göstermez. Bu nedenle sonuçlar klinik bulgular, kan testleri ve diğer incelemelerle birlikte değerlendirilir. Gerekli durumlarda ek görüntüleme veya karaciğer biyopsisi de uygulanabilir.

Karaciğer sağlığını korumak için 7 öneri

1. Fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabilir. Uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabilir.

2. Dengeli beslenin. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünleri tercih edin; şekerli içecekleri sınırlandırın ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.

3. Haftada en az 150 dakika hareket edin. Sağlık durumunuz uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın. Dışarıda yürüyemediğiniz günlerde evde veya kapalı alanlarda hareket edin.

4. Uzun süre oturmaktan kaçının. Özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresini azaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.

5. Metabolik sorunlarınızı kontrol altında tutun. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi riski artıran durumlar için doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.

6. Zayıflama ürünlerini bilinçsizce kullanmayın. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın; bazı ürünler karaciğer hasarına neden olabilir.

7. Kontrollerinizi ertelemeyin. Yağlanma belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörleriniz varsa gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı