Görme engelli psikolog Nisa Güner, görmediği sensörü yapay zekâ desteğiyle kullanıyor

Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen 14 Kasım Dünya Diyabet Günü etkinliğinde, görme engelli Tip 1 diyabet hastası ve psikolog Nisa Güner, dijital insülin pompası ve sensörünü tek başına kullandığını anlattı.

Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğu tahmin ediliyor. Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, diyabetin mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi hızla arttığını söyledi. Yılmaz, ülkede her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadıklarını belirtti.

Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu, ancak bu ilaçların reçetesiz satılmaması gerektiğini ifade etti. "Çünkü çok ciddi yan etkileri var" diyen Yılmaz, uyarıda bulundu.

Diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğini, iyi izlenmediğinde kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarına yol açabildiğini aktaran Yılmaz, diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini söyledi. Erken dönemde önlem alınmasının hem organ hasarını önlediğini hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı.

Diyabet tedavisindeki teknolojilerin son yıllarda büyük dönüşüm geçirdiğini belirten Yılmaz, parmaktan yapılan günlük ölçümlerin yerini sürekli glikoz ölçen sensörlerin aldığını söyledi. Yılmaz, "Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük. Bu teknoloji daha da gelişecek. Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak" dedi.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu, teknoloji seçiminin hastanın ihtiyacına göre yapılması gerektiğini belirterek, "Diyabetli çocuğu olan bir anne, geceleri çocuğunun hipoglisemiye girip girmediğini düşünerek sürekli endişe yaşayabiliyor. Günümüzde sensörler ve insülin pompaları bu kaygıyı azaltabiliyor" ifadelerini kullandı.

Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunuyor ve 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkması bekleniyor. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığını, prevalansın yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini söyledi.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu belirtti. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riskinin iki kat fazla olduğunu, travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeninin diyabet olduğunu ve diyabetin önlenebilir körlük nedenlerinin başında geldiğini aktardı.

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedaviye sağladığı faydalara dikkat çekti. Gün içinde kan şekeri oranının çok değişken olmasının hücreyi yorduğunu ve organlarda bozulmaya yol açtığını belirten Süleymanoğlu, düzenli ve sürekli ölçümle insülin dozlarının daha doğru yönetilmeye başlandığını, cihazlar sayesinde gece uykuda da şeker seviyesinin izlenebildiğini söyledi.

Yılmaz, GLP-1 grubu ilaçların son yıllarda "zayıflama iğnesi" olarak gündeme geldiğini, gerçekte ise diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirtti. Bu ilaçların mutlaka hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini vurgulayan Yılmaz, "Bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir" dedi. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların uygun olmayabileceğini belirtti.

Yılmaz, bu ilaçların Türkiye’de reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun oluşturduğunu ve sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin hastaların tedaviden uzaklaşmasına neden olabildiğini söyledi.

Etkinlikte "diyabet kahramanları" da tedavi öykülerini paylaştı. Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından kilo aldı. 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başlayan Oral, insülin direncinin çok yüksek olduğunun belirlenmesinin ardından ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan bir program uygulamaya başladı. Yaklaşık 38 kilo vererek 70’li kilolara inen Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor ve Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmaya hazırlanıyor.

Oral, "Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum" dedi.

Kan şekeri 600 ile komaya giren ve günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü ise 52 kilo vererek diyabeti, hipertansiyonu ve karaciğer yağlanmasını nasıl yendiğini anlattı.

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner’e 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. İlk dönemden itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor.

Görme engeli nedeniyle pompayı tek başına kullanamayacağı yönündeki kaygılara rağmen Güner, dijital sistemlerden yararlanarak tedavisini bağımsız biçimde yönetiyor. Sensör ve pompadan gelen veriler, sesli ekran okuyucu aracılığıyla kendisine iletiliyor; glikoz seviyesindeki değişimleri gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleyerek betimlemesini istiyor.

Güner, "Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim’ dedim" diyor. Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan Güner, "Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor" ifadelerini kullandı.

Diyabet hastalarının verileri

Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez paylaştı. Verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kilolu olma veya obezite sendromu bulunuyor, hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor ve her iki hastadan biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor. Tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerlerinin dünya ortalamasının altına gerilediği belirtildi.

Yılmaz, bu verilerin diyabetin doğru yönetildiğinde korkulan bir hastalık olmaktan çıkabildiğini gösterdiğini söyledi. DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini belirten Yılmaz, bu hedefe ulaşılması halinde dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını ifade etti.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı