Radyoterapide yeni teknikler sağlıklı dokuları daha iyi koruyor

Görüntüleme, solunum takibi ve milimetrik ışınlama gibi yenilikler, kanser tedavisinde radyoterapiyi daha hassas hale getiriyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, bu gelişmeler ve tedavi sürecinde merak edilenler hakkında bilgi verdi.

Radyoterapinin temel hedefi, tümöre gerekli dozu ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuları mümkün olduğunca korumaktır. Teknolojik ilerlemeler sayesinde tümörün konumu ve hareketi daha ayrıntılı izlenebiliyor, ışınlar hedef bölgeye milimetrik doğrulukla yönlendirilebiliyor.

Radyoterapi lokal bir tedavi yöntemi olduğundan, yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişir. Kemoterapide görülebilen saç dökülmesi ya da kan değerlerinde düşüş, radyoterapi uygulanan her hastada görülmez. Dışarıdan uygulanan radyoterapiden sonra hastanın vücudunda radyasyon kalmaz; bu nedenle hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odada kalması ya da eşyalarını ayırması gerekmez.

Solunum ayarlı radyoterapi

Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler, nefes alıp verme sırasında yer değiştirebilir. Solunum ayarlı radyoterapi (Respiratory Gating), hastanın solunum hareketlerini izleyerek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda olduğu uygun zaman aralığında yapılmasını sağlar.

Planlama aşamasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca nasıl hareket ettiği değerlendirilir. Tedavi sırasında özel takip sistemleri solunumu anlık izler. Güvenli solunum aralığının dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabilir, hasta uygun solunum fazına geldiğinde tedavi yeniden başlar. Amaç, tümör hareketinden kaynaklanan hedefleme hatalarını azaltmak ve sağlıklı dokuları korumaktır.

Bu yöntemin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseridir. Derin inspiratuar nefes tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes alarak akciğerleri genişletir; kalp göğüs duvarından uzaklaşır. Hastanın nefesini belirlenen seviyede tuttuğu sırada ışınlama yapılarak sol meme dokusu tedavi edilirken kalbin ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılmaya çalışılır. Uygun hastalarda bu yöntem, uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkileri azaltmaya yardımcı olabilir.

Prostat kanserinde radyoterapi

Radyoterapi, prostat kanserinde cerrahiye alternatif olarak uygulanabilen yöntemlerden biridir. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, yaş ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek tedavi planı oluşturulur. Erken evrede tek başına uygulanabileceği gibi, hastalığın özelliklerine göre hormon tedavisi ya da başka yöntemlerle birlikte de kullanılabilir. Cerrahi sonrası tekrarlama riski bulunan bazı hastalar da radyoterapiden yararlanabilir. Modern teknolojilerle prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi yapıların korunması amaçlanır.

Prostat kanserinde radyoterapi iki yöntemle uygulanır. Eksternal radyoterapide vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gönderilen ışınlar prostat bölgesine yönlendirilir; IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) ve IGRT (Görüntü Eşliğinde Radyoterapi) gibi tekniklerle ışınlar hedefe hassas biçimde ulaştırılır. Uygun hastalarda daha yüksek dozların daha kısa sürede verilmesini sağlayan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabilir. Brakiterapide ise radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştirilir; ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabilir. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli hastalarda tercih edilebilir.

Yan etkiler her hastada aynı görülmez. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde tedavi sırasında ya da sonrasında sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma veya idrar akışında zayıflama olabilir. Bağırsaklarda dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal bölgede dolgunluk hissi ortaya çıkabilir.

Yapay zekâ ve yeni görüntüleme

Radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı değil. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri radyasyon onkolojisinde giderek daha fazla kullanılıyor. Bu sistemler tümör ve sağlıklı dokuların görüntülerde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve tedavinin kişiye özel hale getirilmesine katkı sağlayabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, tümörün hedeflenmesi ve çevre dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı